سال 1401، «سال تولید، دانش‌بنیان و اشتغال‌آفرین» *** امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) فرمودند: توجه به امور و وقایع گذشته جهت خبردادن به امور آینده، و نیز عبرت‌ گرفتن و پند پذیری، آنچه را که گذشتگان تجربه کرده‌اند از برای خردمندان بسنده و کافی است. شرح نهج‌البلاغه ابن ابی‌الحدید، جلد 20، صفحه 274، به نقل از آثارالصادقین، آیت‌الله احسان‌بخش.**** تاریخ، روشنگر نسل‌های آینده است. امام خمینی(قدس سره)، صحیفه امام، ج 3، ص 434.

 

 

روزشمار اسنادی


موضوع جدایی «حمیدرضا پهلوی» از همسرش در سال 1338 یکی از جنجالی‌ترین مسائل دربار پهلوی در آن سال بود. این موضوع نهایتاً با دخالت «محمدرضا پهلوی» و دستور وی به عبدالکریم ایادی عضو تشکیلات بهائیت به پایان رسید. در سند زیر بخشی از این اختلافات را مشاهده می‌کنیم. لازم به توضیح است که حمیدرضا از همسرش صاحب دو فرزند به نام‌های بهزاد و نازک بود که راجع به آنها در روزهای قبل اسنادی ارائه گردید. در بخشی از این سند می‌خوانیم: «خرم مدیر عامل شرکت آسفالت راه به والاحضرت [حمیدرضا پهلوی] اظهار داشته در صورت تمایل به جدایی از هما خامنه‌ای حاضر است مبلغ ده ملیون [میلیون] ریال برای مخارج لازم به ایشان قرار بدهد.»



 بخشی از فعالیت‌های شهید حجت‌الاسلام و المسلمین شیخ ابوتراب عاشوری موضوع گزارش زیر است. رویه اداری این گونه بوده است که پس از درخواست افراد برای صدور گذرنامه، در این باره از ساواک استعلام می‌شد. نامه استعلام در واقع درخواست اجازه از ساواک برای صدور گذرنامه برای افراد متقاضی بود. این سند بخشی از روند اداری این کار در ساواک است. نکات جالبی از زندگی شیخ ابوتراب عاشوری از این گزارش قابل استخراج است. کتاب «شهید حجت‌الاسلام و المسلمین شیخ ابوتراب عاشوری» به روایت اسناد ساواک (تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی،  1383) در واقع مستنداتی است که این گزارش را کاملاً تبیین می‌کند. حجت‌الاسلام شیخ ابوتراب عاشوری از یاران  امام(ره) بود و کار گردآوری وجوه شرعی و ارسال آن برای امام را عهده‌دار بود. (در این مورد همچنین ر.ک: سند شماره 2161/16/ﻫ تاریخ 45/5/5 کتاب حجت‌الاسلام عاشوری، ص 46) در این گزارش هم چنین به مکاتبات ایشان با روحانیون عراق اشاره شده است. (در این باره نک: همان، ص 62) بخش جالب این گزارش اشاره به 6 ماه سانسور مکاتبات ایشان در سال 1345 است. (در این باره به اسناد همان کتاب ص 87-96 رجوع کنید)
در پایان این سند ساواک ضمن مجاز دانستن صدور گذرنامه برای ایشان، خواستار اعمال مراقبت‌ها توسط نمایندگی ساواک در عراق شده است.



سند زیر گزارشی است از رفتار غیر اخلاقی «بهزاد پهلوی» فرزند حمیدرضا در سال 1352. این سند نشان می‌دهد که چگونه خانواده‌ی پهلوی بدون در نظر گرفتن شئونات خانوادگی خود دست به رفتارهای غیر معمول زده‌اند. متأسفانه خانواده‌ی پهلوی همواره خود را فراتر از قانون دانسته و به این خاطر خود را مجاز به انجام هر کاری می‌دانستند. در بخشی از این سند آمده است: «ستوان افخمی در حالی که عده‌ای تماشاچی در سالن بوده‌‌اند با ادب و نزاکت [به سمت بهزاد پهلوی] مراجعه که بلافاصله مورد اهانت و حمله قرار گرفته حتی با سیلی و مشت افسر مذکور را مضروب می‌نمایند.»



سند زیر درباره اعتصاب عمومی جامعه فرهنگیان است. بر اساس این اعلامیه از فرهنگیان خواسته شده است تا در روز 15 مهر ماه از رفتن به کلاس‌های درس خودداری کنند. در بخشی از این سند می‌خوانیم: «ما اعتصاب خود را به یاد ده‌ها شهید دبستانی و صدها شهید دبیرستانی، دانشگاهی و شهدای وابسته به جنبش جامعه فرهنگیان و همه شهدای جنبش اسلامی از روز پانزده مهر ماه تا اطلاع ثانوی ادامه می‌دهیم.»



سند زیر گزارش جالبی است از شنود تلفنی دکتر مهدی بهار از عناصر وابسته به ساواک و مدافع سیاست انگلیس در ایران و نویسنده کتاب میراث‌خوار استعمار، با احسان نراقی در مهرماه 1357. این سند نشان می‌دهد که بسیاری از چهره‌های مطرح تا مهرماه 1357 هنوز از درک ابعاد و انگیزه‌های واقعی مردم برای حضور در تظاهرات عاجز بوده و همچنان دست‌ خارجی را در پس رویدادها و حرکت‌های اصیل مردم ایران می‌دیده‌اند. در این گزارش می‌بینیم که مهدی بهار آمریکایی‌ها و فضای باز سیاسی آنها را عامل اصلی تظاهرات مردم می‌داند. نکته جالب دیگری که در این سند به آن اشاره شده، مخالفت احسان نراقی با شریف امامی است. وی در بخشی از گفت و گویش با مهدی بهار راجع به شریف امامی می‌گوید: «این باید برود و به مصلحت هم نیست، چون همه را ناراحت کرده است. وجود وی محرک است و هر فرد با سوادی با او (شریف امامی) مخالف است.»



 پس از تظاهرات مردم کرمانشاه در 57/7/9 و شهادت تعدادی از راه‌پیمایان، اکنون دامنه اعتراضات به شهرهای اطراف هم کشیده شده بود. روز 57/7/10 نمایندگان معلمان و دبیران شهرستان‌های استان کرمانشاه به شهر کرمانشاه آمده و همبستگی خود را با فرهنگیان این شهر اعلام کردند. موج اعتراضات با تعطیلی مدارس شهرستان‌های استان کرمانشاه، گسترده‌تر شد. سند زیر تلاش‌های حاح حسن عظیمی مغازه‌داری در شهر کوچک و مرزی سرپل ذهاب برای ترغیب کسبه شهر به تعطیلی مغازه‌هایشان را روایت می‌کند. این اقدام برای نشان دادن همراهی‌های مردم با تظاهرات روز گذشته (57/7/9) شهر کرمانشاه بوده است. نظریه کارمند ساواک نشان می‌دهد این تلاش به ثمر نشسته و مغازه‌های شهر تعطیل شده است. علیرغم فشار و اختناق، اقشار مردم در سراسر مملکت مدافع اسلام، انقلاب اسلامی و رهبر انقلاب بود و در صحنه رویاروی رژیم می‌ایستادند.



تقویم تاریخ

کانال‌های اطلاع‌رسانی در پیام‌رسان‌ها

       
کلیه حقوق این پایگاه برای مرکز بررسی اسناد تاریخی محفوظ است. استفاده از مطالب سایت با ذکر منبع بلامانع است.